لغزش دیسک ستون فقرات وضعیتی است که در آن هسته نرم داخل دیسک بین مهره‌ای از طریق پارگی یا ضعف حلقه فیبری بیرونی به بیرون می‌زند و ممکن است به ریشه‌های عصبی فشار وارد کند. این عارضه با جا به جایی خود مهره که به آن لغزش مهره می‌گویند تفاوت دارد و در ادامه به این تفاوت می‌پردازیم. در این مطلب به تعریف دقیق، انواع، علائم، علت‌ها، روش‌های تشخیص و درمان لغزش دیسک ستون فقرات می‌پردازیم و با ما همراه باشید.
لغزش دیسک ستون فقرات یعنی چه؟
دیسک بین مهره‌ای مثل یک بالشتک نرم بین دو مهره عمل می‌کند. بخش مرکزی آن ماده‌ای ژله مانند به نام هسته پالپوزوس دارد و اطرافش را حلقه محکمی از بافت فیبری به نام آنولوس فیبروزوس احاطه کرده است. وقتی فشار یا تحلیل باعث پارگی یا ضعیف شدن این حلقه شود، هسته به بیرون رانده می‌شود و به این وضعیت در زبان عامیانه لغزش دیسک می‌گویند، هرچند از نظر پزشکی بیشتر با نام‌های بیرون زدگی یا فتق دیسک شناخته می‌شود. لغزش دیسک ستون فقرات در واقع جا به‌جایی محتوای دیسک است نه خود مهره. در ادامه به تفاوت لغزش دیسک و لغزش مهره می‌پردازیم.
تفاوت لغزش دیسک و لغزش مهره
در لغزش مهره یا اسپوندیلولیستزیس یک مهره نسبت به مهره پایین‌تر جا به‌جا می‌شود و ساختار استخوانی تغییر می‌کند، در حالی که در لغزش دیسک ستون فقرات مشکل از بافت نرم دیسک است و مهره در جای خود باقی می‌ماند. این دو عارضه گاهی هم زمان رخ می‌دهند اما مسیر تشخیص و درمانشان متفاوت است و پزشک با تصویر برداری آن‌ها را از هم جدا می‌کند.
انواع لغزش دیسک بر اساس محل
محل وقوع لغزش دیسک ستون فقرات تعیین‌کننده نوع علائم و شدت فشار روی اعصاب است. در ادامه به معرفی انواع رایج بر اساس ناحیه درگیر می‌پردازیم.
لغزش دیسک کمر
لغزش دیسک کمر شایع‌ترین شکل این عارضه است و بیشتر در سطوح L4-L5 و L5-S1 رخ می‌دهد چون این نواحی بیشترین بار و حرکت را تحمل می‌کنند. فشار روی ریشه‌های عصبی در این ناحیه اغلب باعث درد سیاتیکی می‌شود که به پاها انتشار می‌یابد.
لغزش دیسک گردن
در ناحیه گردن نیز لغزش دیسک ستون فقرات دیده می‌شود و می‌تواند درد و گزگز را به شانه، بازو و دست‌ها منتقل کند. این شکل با محدودیت حرکت گردن و گاهی ضعف در دست همراه است و در بخش مربوط به دیسک گردن چیست و چه علائمی دارد جزئیات بیشتری بررسی شده است.
دیسک پشتی
لغزش دیسک در ناحیه پشتی یا توراسیک بسیار نادر است چون این بخش ستون فقرات تحرک کمتری دارد و توسط قفسه سینه حمایت می‌شود. وقتی رخ دهد ممکن است درد موضعی در پشت میانی ایجاد کند و کمتر به اندام‌ها انتشار یابد.
بیشتر بخوانید : انواع مشکلات ستون فقرات؛ علائم، علل و راه‌های تشخیص
علائم لغزش دیسک ستون فقرات
علائم بسته به محل و میزان فشار روی عصب متفاوت است و از درد خفیف تا مشکلات عصبی جدی متغیرند. در ادامه به معرفی گروه‌های اصلی علائم می‌پردازیم.
علائم موضعی
درد موضعی در ناحیه درگیر، اسپاسم عضلانی و محدودیت در خم شدن یا چرخیدن از نشانه‌های اولیه لغزش دیسک ستون فقرات هستند. این درد اغلب با نشستن طولانی یا بلند کردن اجسام تشدید می‌شود و پس از استراحت نسبی کاهش می‌یابد.
علائم عصبی
وقتی دیسک به ریشه عصب فشار آورد، درد به اندام‌ها منتشر می‌شود، بی حسی یا مورمور ایجاد می‌گردد و در موارد پیشرفته‌تر ضعف عضلانی ظاهر می‌شود. در لغزش دیسک کمر این علائم در مسیر عصب سیاتیک دیده می‌شوند و ارتباط نزدیکی با تفاوت دیسک کمر و سیاتیک دارند.
علائم هشدار دهنده که نیاز به مراجعه فوری دارند
اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع، ضعف شدید و ناگهانی در پاها یا بی حسی در ناحیه زین اسبی نشانه‌های اورژانسی هستند که ممکن است به سندرم دم اسبی اشاره کنند و نیاز به اقدام فوری پزشکی دارند. در این شرایط تاخیر می‌تواند آسیب دائمی ایجاد کند.
دچار درد انتشاری یا بی حسی هستید؟ نوبت ویزیت با دکتر حسینی را رزرو کنید. ]رزرو نوبت مشاوره[
علت‌ها و عوامل خطر
تحلیل تدریجی دیسک با افزایش سن، بلند کردن نادرست اجسام سنگین، نشستن طولانی مدت، اضافه وزن، مصرف سیگار، ضربه‌های ناگهانی و زمینه ژنتیکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد لغزش دیسک ستون فقرات هستند. ضعف عضلات مرکزی بدن نیز فشار روی دیسک‌ها را افزایش می‌دهد و احتمال بیرون زدگی را بالا می‌برد. علت لغزش دیسک اغلب ترکیبی از این عوامل است و با اصلاح سبک زندگی می‌توان بسیاری از آن‌ها را کنترل کرد.
تشخیص لغزش دیسک
معاینه بالینی شامل بررسی قدرت عضلانی، رفلکس‌ها و حساسیت عصبی نقطه شروع تشخیص است. MRI روش اصلی تصویر برداری برای مشاهده دقیق وضعیت دیسک و میزان فشار روی عصب محسوب می‌شود. در موارد خاص CT اسکن برای بررسی استخوان‌ها و EMG/NCV برای ارزیابی عملکرد عصب به کار می‌روند تا تصویر کامل‌تری از شدت آسیب به دست آید.
بیشتر بخوانید : مراحل جراحی دیسک کمر؛ از آمادگی قبل از عمل تا ترخیص
.webp)
روش‌های درمان لغزش دیسک
بیشتر بیماران با روش‌های غیر جراحی بهبود می‌یابند و جراحی فقط در شرایط خاص مطرح می‌شود. در ادامه به معرفی گزینه‌های درمانی می‌پردازیم.
درمان‌های غیرجراحی
استراحت نسبی کوتاه مدت، داروهای ضدالتهاب و مسکن، فیزیوتراپی هدفمند و ورزش‌های تقویت کننده عضلات مرکزی ستون فقرات پایه درمان هستند. تزریقات اپیدورال یا سایر روش‌های کم تهاجمی نیز در موارد مقاوم به دارو برای کاهش التهاب اطراف عصب استفاده می‌شوند و بسیاری از افراد طی چند هفته تا چند ماه به زندگی عادی بازمی‌گردند.
چه زمانی جراحی لازم می‌شود؟
جراحی زمانی در نظر گرفته می‌شود که علائم عصبی پیش رونده مانند ضعف عضلانی شدید، اختلال کنترل ادرار و مدفوع یا درد مقاوم به درمان‌های غیر جراحی بیش از چند هفته ادامه یابد. تصمیم نهایی بر اساس معاینه، تصویر برداری و تاثیر علائم بر کیفیت زندگی بیمار گرفته می‌شود.
جراحی دیسک
میکرودیسککتومی روش رایجی است که در آن بخش بیرون زده دیسک با حداقل آسیب به بافت‌های اطراف برداشته می‌شود. در برخی موارد روش‌های کم تهاجم‌تر نیز به کار می‌روند. انتخاب بهترین جراح دیسک کمر در تهران و آگاهی از هزینه جراحی دیسک کمر به بیمار کمک می‌کند مسیر مناسب را انتخاب کند. این روش‌ها هدفشان برداشتن فشار از روی عصب است و نتایج خوبی در بیماران منتخب دارند.
پیشگیری و مراقبت‌های روزمره
حفظ وضعیت صحیح نشستن و ایستادن، تقویت منظم عضلات مرکزی بدن با ورزش‌های اصولی، کنترل وزن و رعایت اصول صحیح بلند کردن بار از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از لغزش دیسک ستون فقرات هستند. اجتناب از نشستن طولانی بدون وقفه و پرهیز از حرکات ناگهانی نیز فشار روی دیسک‌ها را کاهش می‌دهد. افرادی که دیسک کمر و بدنسازی را هم زمان دنبال می‌کنند باید برنامه تمرینی خود را با متخصص هماهنگ کنند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود. آگاهی از انواع مشکلات ستون فقرات نیز به تشخیص زود هنگام کمک می‌کند.
پرسش‌های متداول
لغزش دیسک خود به خود خوب می‌شود؟
در بسیاری از موارد خفیف تا متوسط، با گذشت زمان و درمان محافظه کارانه علائم کاهش می‌یابد و بخشی از ماده بیرون زده جذب می‌شود. پیگیری پزشکی ضروری است.
لغزش دیسک و سیاتیک چه ارتباطی دارند؟
فشار دیسک بیرون زده روی ریشه عصب سیاتیک باعث درد تیر کشنده از کمر به پا می‌شود که به آن سیاتیک می‌گویند. این ارتباط در لغزش دیسک کمر بسیار شایع است.
آیا لغزش دیسک همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. اکثر بیماران با درمان غیر جراحی بهبود می‌یابند و جراحی تنها در موارد خاص با علائم عصبی شدید یا درد مقاوم توصیه می‌شود.
با لغزش دیسک چه ورزش‌هایی ممنوع است؟
حرکات سنگین خم شدن به جلو با وزنه، چرخش ناگهانی و ورزش‌هایی که فشار مستقیم روی کمر وارد می‌کنند ممنوع یا محدود می‌شوند تا آسیب بیشتر رخ ندهد.
لغزش دیسک با لغزش مهره چه فرقی دارد؟
لغزش دیسک مربوط به بیرون زدگی بافت نرم دیسک است در حالی که لغزش مهره جا به جایی استخوان مهره نسبت به مهره مجاور محسوب می‌شود.
برای MRI و مراجعه به جراح کی اقدام کنیم؟
اگر درد بیش از چند هفته ادامه یابد، علائم عصبی ظاهر شود یا درد با فعالیت‌های روزمره تداخل کند، مراجعه و انجام MRI توصیه می‌شود.
کلام پایانی
همانگونه که دیدید لغزش دیسک ستون فقرات با بیرون زدگی هسته دیسک و فشار احتمالی روی اعصاب همراه است و علائم آن از درد موضعی تا مشکلات عصبی متغیرند. لغزش دیسک ستون فقرات عارضه‌ای شایع اما اغلب قابل کنترل است که با تشخیص به موقع و درمان مناسب می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد که در آن درمان‌های غیر جراحی در بیشتر موارد کافی هستند و جراحی فقط در شرایط خاص مطرح می‌شود. آگاهی از تفاوت آن با لغزش مهره و رعایت اصول پیشگیری کیفیت زندگی را حفظ می‌کند. از همراهی شما متشکریم.
برای بررسی MRI و تعیین مسیر درمان مناسب، با مطب دکتر حسینی تماس بگیرید. ]دریافت نوبت | تماس با مطب[
