بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟ این عارضه زمانی شکل میگیرد که بخشی از دیسک بین مهرههای کمر از محدوده طبیعی خود فراتر میرود. اگر برجستگی ایجاد شده به ریشه عصب فشار وارد کند، ممکن است فرد علاوه بر کمردرد، درد تیر کشنده یا ضعف پا را نیز تجربه کند. مشاهده بیرون زدگی در تصویربرداری همیشه به معنای وجود بیماری شدید یا نیاز به جراحی نیست زیرا بعضی افراد با وجود تغییرات دیسک در MRI هیچ علامتی ندارند. امروز و در این مقاله قصد داریم به صورت 0 تا 100 به بررسی این موضوع بپردازیم که بیرون زدگی دیسک کمر چیست. با ما همراه باشید.
بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟
برای این که بدانیم بیرون زدگی دیسک کمر چیست، ابتدا باید ساختمان دیسک را بشناسیم. میان بیشتر مهرههای ستون فقرات، دیسکی منعطف قرار دارد که فشارهای روزمره را جذب میکند و حرکت نرم مهرهها را ممکن میسازد. بخش مرکزی دیسک، هسته پالپوزوس نام دارد و بافتی ژلاتینی و پر آب است. اطراف آن را حلقه فیبری یا آنولوس فیبروزوس میپوشاند که از لایههای مقاوم بافت همبند ساخته شده است.
در برجستگی دیسک یا Disc Bulging، لبه دیسک به صورت گسترده از مرز طبیعی مهرهها بیرون میزند، اما این اصطلاح به معنای پارگی و خروج موضعی هسته نیست. طبق استانداردهای تخصصی نامگذاری دیسک، برجستگی از نظر تصویری با فتق دیسک یکسان نیست. در فتق یا Herniation، ماده دیسک در یک ناحیه محدودتر جابجا میشود و بسته به شکل آن میتواند پروتروژن یا اکستروژن نام بگیرد. لذا این دو عبارت نباید بدون توجه به گزارش تصویربرداری به جای یکدیگر استفاده شوند.
اما در پاسخ به اینکه بیرون زدگی دیسک کمر چیست میتوان گفت دیسک تحت فشار یا فرسایش، شکل طبیعی خود را تا حدی از دست میدهد و برجسته میشود. مشکل اصلی زمانی آغاز میشود که این تغییر با التهاب یا فشار روی ریشه عصب همراه باشد. شدت درد نیز همیشه با اندازه برجستگی یکسان نیست. یک تغییر کوچک در محل حساس ممکن است علامت دار باشد، در حالی که برجستگی بزرگتر در فرد دیگری هیچ دردی ایجاد نکند.
چرا مهرههای L4-L5 و L5-S1 بیشتر درگیر میشوند؟
بخش پایینی کمر هم وزن قسمت بالای بدن را تحمل میکند و هم در خم شدن، چرخش و بلند کردن اجسام نقش مهمی دارد. دو سطح L4-L5 و L5-S1 در محل انتقال فشار میان ستون فقرات و لگن قرار گرفتهاند و بار مکانیکی زیادی دریافت میکنند. به همین علت، فرسایش، کاهش آب دیسک و برجستگی در این سطوح شایعتر است. البته محل درگیری تنها یکی از عوامل تعیین کننده علائم است و جهت بیرون زدگی و میزان تماس با عصب نیز اهمیت زیادی دارد.
بیشتر بخوانید: انواع عمل تنگی کانال نخاعی
علل بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟
حال که میدانید بیرون زدگی دیسک کمر چیست، باید به این نکته توجه کرد که این مشکل نتیجه یک عامل واحد نیست. تغییرات تدریجی دیسک، الگوی حرکت، وضعیت بدنی و بعضی ویژگیهای فردی میتوانند در کنار یکدیگر احتمال بروز آن را افزایش دهند. با ما همراه باشید تا در این قسمت بررسی کنیم که علل اصلی بیرون زدگی دیسک کمر چیست:
افزایش سن و فرسایش طبیعی دیسک
فرسایش وابسته به سن یکی از عوامل اصلی بیرون زدگی دیسک کمر به شمار میرود. با بالا رفتن سن، میزان آب و انعطاف پذیری دیسک کاهش پیدا میکند. در نتیجه، دیسک در برابر فشارهای تکراری آسیبپذیرتر میشود و حلقه فیبری ممکن است استحکام قبلی را نداشته باشد.
بلند کردن غلط اجسام سنگین
خم کردن کمر و چرخاندن تنه هنگام بلند کردن بار، فشار زیادی به دیسکهای پایینی وارد میکند. استفاده از عضلات پا، نزدیک نگه داشتن بار به بدن و خودداری از چرخش ناگهانی میتواند فشار را کاهش دهد. گاهی یک حرکت نامناسب فقط محرک علائم دیسکی است که قبلا دچار فرسایش شده بود.
نشستن طولانی و کم تحرکی
نشستن مداوم، مخصوصا با کمر خمیده و بدون حمایت مناسب، فشار داخل دیسک را افزایش میدهد. کم تحرکی همچنین عضلات مرکزی تنه را ضعیف میکند و تحمل ستون فقرات در فعالیتهای روزمره کاهش مییابد. در همین راستا، وقفههای حرکتی کوتاه، تنظیم صندلی و فعالیت منظم در پیشگیری از تشدید علائم موثر هستند.
اضافه وزن، آسیب و زمینه ژنتیکی
به نظر شما تاثیر اضافه وزن بر بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟ اضافه وزن میتواند بار مکانیکی وارد بر کمر را بیشتر کند، اما تنها علت بیماری نیست. ضربه ناگهانی، فعالیتهای شغلی همراه با بلندکردن یا لرزش مداوم و برخی زمینههای ژنتیکی نیز احتمال فرسایش زود هنگام دیسک را افزایش میدهند.
بیشتر بخوانید: هزینه عمل دیسک کمر
علائم بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟
اما بپردازیم به این موضوع که علائم بیرون زدگی دیسک کمر چیست و چرا در افراد مختلف متفاوت است؟ پاسخ به محل برجستگی، میزان التهاب، عصب درگیر و حساسیت دستگاه عصبی بستگی دارد. برخی افراد فقط درد مبهم در پایین کمر دارند، بعضی درد را در مسیر باسن و پا احساس میکنند و گروهی نیز بدون علامت هستند. نشانههای رایج عبارتاند از:
کمردرد مداوم یا دورهای که ممکن است هنگام نشستن، خم شدن یا بلند شدن از صندلی بیشتر شود
درد تیر کشنده یا سوزشی از باسن به ران، ساق یا پا که میتواند با تحریک عصب سیاتیک ارتباط داشته باشد
بی حسی، مور مور یا گز گز در پا و انگشتان، معمولا در مسیر عصب تحت فشار
کاهش قدرت عضلات پا، دشواری در راه رفتن روی پنجه یا پاشنه و احساس خالی کردن پا
تشدید درد با سرفه، عطسه، زور زدن یا نشستن طولانی در برخی بیماران
روشهای تشخیص بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟
روشهای مختلفی وجود دارد تا بتوانید آیا بیرون زدگی دیسک کمر اتفاق افتاده و اصلا دلیل بیرون زدگی دیسک کمر چیست. پزشک در معاینه، دامنه حرکت کمر، قدرت عضلات، حس اندام، رفلکسها و گاهی آزمون بالا آوردن پای صاف را بررسی میکند. این مرحله مشخص میکند آیا نشانهای از فشار بر ریشه عصب وجود دارد و تصویربرداری تا چه اندازه ضروری است.
MRI چه زمانی لازم است؟
MRI بهترین روش برای مشاهده دیسکها، ریشههای عصبی و بافت نرم ستون فقرات است، اما برای هر کمردرد تازهای بلافاصله درخواست نمیشود. در بسیاری از موارد بدون علامت هشدار، درمان اولیه بر اساس معاینه انجام میشود. اگر علائم عصبی شدید یا پیشرونده باشند، احتمال بیماری جدی مطرح باشد یا درد پس از یک دوره درمان مناسب ادامه پیدا کند، MRI میتواند اطلاعات تعیین کنندهای ارائه دهد.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از جراحی دیسک کمر
روشهای درمان بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟
هنگامی که بدانید بیرون زدگی دیسک کمر چیست، بهتر میتوانید هدف درمان را درک کنید. بیشتر بیماران بدون جراحی بهبود پیدا میکنند و برنامه درمان بر اساس شدت علائم، مدت بیماری و وجود یا نبود نقص عصبی تنظیم میشود. برخی از مهمترین روشهای درمان بیرون زدگی دیسک کمر شامل موارد زیر میشود:
درمانهای محافظه کارانه
پس از مشخص شدن اینکه بیرون زدگی دیسک کمر چیست و چه ساختاری را درگیر کرده است، درمان محافظه کارانه در اولویت قرار میگیرد. در روزهای ابتدایی ممکن است کاهش موقت فعالیتهای تحریککننده مفید باشد، اما استراحت مطلق و طولانی معمولاً توصیه نمیشود. حرکت کنترل شده و بازگشت تدریجی به فعالیت، از خشکی و ضعف عضلات پیشگیری میکند. داروهای مسکن یا ضد التهاب باید با توجه به بیماریهای زمینهای، داروهای دیگر و نظر پزشک مصرف شوند زیرا برای همه افراد بی خطر نیستند.
تزریق اپیدورال
اگر درد رادیکولار شدید باشد و با درمان اولیه کنترل نشود، پزشک ممکن است تزریق اپیدورال دارویکورتیکواستروئیدی را مطرح کند. این روش با هدف کاهش التهاب اطراف عصب انجام میشود و دیسک را به جای خود بازنمیگرداند. میزان و مدت اثر در افراد متفاوت است و انجام آن باید پس از سنجش فایده، محدودیتها و خطرات احتمالی صورت گیرد.
بیشتر بخوانید: بهترین ورزش برای درد دنبالچه
چه زمانی جراحی مطرح میشود؟
جراحی معمولاً انتخاب نخست نیست و اگر درد ناتوان کننده با وجود درمان غیر جراحی مناسب ادامه یابد، ضعف عضلانی پیشرفت کند یا فشار شدید عصبی وجود داشته باشد، ارزیابی جراحی ضرورت پیدا میکند. در دیسککتومی یا میکرودیسککتومی، بخش فشار آورنده دیسک برداشته میشود تا عصب آزاد شود. البته تصمیم نهایی تنها بر اساس اندازه بیرون زدگی نیست و باید علائم، معاینه، MRI، وضعیت عمومی بیمار و ترجیحات او در نظر گرفته شوند. شایان ذکر است که یک بیمار با برجستگی خفیف ممکن است به آموزش و تمرین پاسخ دهد، در حالی که بیمار دیگری به دلیل ضعف پیش رونده به اقدام سریعتر نیاز داشته باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر درد کمر یا پا پس از چند هفته مراقبت اصولی بهتر نشود، خواب و فعالیت روزانه را مختل کند یا با بی حسی و ضعف همراه باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. همچنین درد پس از ضربه، تب، کاهش وزن ناخواسته یا مصرف داروهای تضعیف کننده ایمنی باید جدیتر ارزیابی شود. همچنین کاهش کنترل ادرار یا مدفوع، بی حسی در ناحیه بین پاها و اطراف اندام تناسلی، ضعف ناگهانی پاها و اختلال جدی در راه رفتن از علائم هشدار هستند. این نشانهها میتوانند از فشار شدید بر مجموعه اعصاب انتهای کانال نخاعی خبر دهند و نیازمند ارزیابی سریع هستند.
کلام پایانی
همانگونه که دیدید در این مقاله به بررسی این موضوع پرداختیم که بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟ دانستیم که این اصطلاح به برجسته شدن دیسک بین مهرهای اشاره دارد و صرفا معادل فتق دیسک، آسیب شدید یا نیاز به عمل نیست. علائم زمانی ایجاد میشوند که تغییر دیسک با التهاب یا فشار بر عصب همراه شود و میتوانند از کمردرد ساده تا درد سیاتیکی، گز گز و ضعف متغیر باشند. از همراهی شما عزیزان تا پایان این مقاله متشکریم. ما در کلینیک دکتر مصطفی حسینی به عنوان بهترین جراح دیسک کمر در تهران آماده ارائه کلیه خدمات درمانی مرتبط با بیرون زدگی دیسک کمر به شما هستیم. جهت کسب اطلاعات بیشتر کافیست با ما تماس بگیرید.
